Νοητική φόρτιση στις γυναίκες: Ήρθε η ώρα να την αφήσουμε πίσω

Τι ονομάζουμε νοητική φόρτιση

Σίγουρα σου έχει συμβεί: Οδηγείς προς το σπίτι και, ανεξάρτητα από το πόσο μεγάλη είναι η ευθύνη σου στη δουλειά, έχεις ή δεν έχεις παιδιά, το μυαλό σου δεν σταματά ούτε ένα δευτερόλεπτο, γεμάτο με εκκρεμείς εργασίες. Από το τι θα φάτε για βραδινό απόψε –και αν θα έχει ξεπαγώσει εγκαίρως– μέχρι τα ραντεβού με τον γιατρό (τα δικά σου και των άλλων), μην παραλείποντας και υποθέσεις του σχολείου, το πλυντήριο που άπλωσες και πρέπει να στεγνώσει πριν βρέξει ή αν αύριο πρέπει να φορέσουν στολή ή φόρμα. Κατανοητά όλα αυτά, έτσι δεν είναι;

Λοιπόν, τα καλά νέα είναι ότι η επιστήμη κατάφερε, επιτέλους, να αποσαφηνίσει αυτό το επικό φαινόμενο: Αυτό που έχουν πολλές γυναίκες δεν είναι μια υπερδύναμη, αλλά νοητική φόρτιση. 

Επιπρόσθετα, αξίζει να σημειώσουμε ότι, για πρώτη φορά, αυτό το φαινόμενο αντιμετωπίζεται εποικοδομητικά στα μέσα μαζικής ενημέρωσης και στα κοινωνικά δίκτυα ως μέρος της στρατηγικής διαχείρισης άγχους. Ο εγκέφαλος – χάρη στη νευροπλαστικότητα – μαθαίνει γρήγορα το πότε σταματάμε απλώς να επιβιώνουμε και αρχίζουμε να μοιράζουμε ευθύνες και σε άλλους, να ιεραρχούμε και να αφήνουμε τα πράγματα να κυλήσουν μόνα τους. Αυτό είναι επίσης ψυχική υγεία και η στρατηγική είναι σαφής: Η ανακούφιση της γυναικείας νοητικής φόρτισης δεν σχετίζεται με το να κάνεις τα πάντα χωρίς να αγχώνεσαι, αλλά με το να μην τα κάνεις όλα εσύ.

Νοητική φόρτιση και διαχείριση άγχους

Επιστημονικές μελέτες καταδεικνύουν ότι η γυναικεία νοητική φόρτιση συνδέεται με συναισθηματική δυσφορία και ανισότητα των φύλων. Η μελέτη Cognitive household labor: gender disparities and consequences for maternal mental health and wellbeing (Γνωστική οικιακή εργασία: ανισότητες μεταξύ των φύλων και συνέπειες για την ψυχική υγεία και ευεξία των μητέρων) δείχνει πώς αυτή η αόρατη διαχείριση των εργασιών σχετίζεται με υψηλότερα επίπεδα άγχους, κατάθλιψης, συναισθηματικής εξάντλησης και χειρότερη ψυχική υγεία στις γυναίκες, σε σύγκριση με τους συντρόφους τους. 

Επιπλέον, αυτή η φόρτιση δεν είναι μόνο στο μυαλό. Το σώμα επίσης πληρώνει το τίμημα: Ένα παρατεταμένο επίπεδο νοητικής κόπωσης μπορεί να προκαλέσει σωματικά συμπτώματα, όπως συνεχή εξάντληση, αϋπνία, ευερεθιστότητα, άγχος, διαταραχές στη διάθεση και στον ύπνο, πονοκεφάλους και μυϊκούς πόνους ή έλλειψη συγκέντρωσης. Γενικά, προκαλεί στις γυναίκες μια κάποια ευερεθιστότητα, ένα αίσθημα θλίψης και γενικής δυσαρέσκειας. Μια άλλη στιγμή θα μιλήσουμε για το πώς μπορεί να επηρεάσει τη λίμπιντο.

Είναι η νοητική φόρτιση αποκλειστικά γυναικεία;

Ίσως αναρωτιέσαι γιατί οι άντρες ζουν με λιγότερες ανησυχίες και, πολλές φορές, την ίδια στιγμή που μας βλέπουν να γινόμαστε χίλια κομμάτια. Για να το καταλάβουμε, είναι σημαντικό να αναλύσουμε τη γυναικεία βιολογία. Βρήκαμε μια πιθανή ιατρική εξήγηση για το γιατί οι γυναίκες κουβαλάμε τα δικά μας και τα των άλλων στο άρθρο μιας ειδικού στην υγεία των γυναικών, της Δρ. Sara Marín Berbell, η οποία, εξηγεί αναλυτικά τα πράγματα «για να γίνουν κατανοητά»:

«Δεν ξέρω αν συμβαίνει και σε σένα, αλλά εγώ νιώθω ότι κουβαλάω συναισθηματικά τα πάντα (…) Λοιπόν, δεν φταις εσύ, φταίει η γυναικεία βιολογία σου. Πρέπει να σταματήσουμε να κατηγορούμε τον εαυτό μας για πράγματα που μας συμβαίνουν και που έχουν φυσιολογική εξήγηση. Και το θέμα είναι ότι, στην πραγματικότητα, δεν είναι ότι είσαι υπερβολικά πιεστική ή με πολλή ένταση. Είναι ότι ο εγκέφαλός σου και ο τρόπος που ρυθμίζεις τα συναισθήματά σου είναι διαφορετικοί από αυτούς των ανδρών (…) 

Η αμυγδαλή είναι το μέρος του εγκεφάλου που ανιχνεύει τα συναισθήματα και τις απειλές. Είναι σαν ο συναγερμός του σώματός μας όταν υπάρχει κίνδυνος και στις γυναίκες ενεργοποιείται πιο έντονα. (…) Επιπλέον, οι γυναίκες έχουμε μεγαλύτερη συναισθηματική μνήμη. Τα οιστρογόνα κάνουν τον ιππόκαμπο να αποθηκεύει καλύτερα τις εμπειρίες, τις χειρονομίες, τις αισθήσεις. (…) και να έχουμε μεγαλύτερη σύνδεση μεταξύ του συναισθηματικού και του λογικού μέρους. Αναλύουμε, καταλαβαίνουμε τι αισθάνονται οι άλλοι και προβλέπουμε πολύ καλύτερα. Το κλειδί είναι ότι, καθώς αισθανόμαστε περισσότερα, ανησυχούμε περισσότερο και επεξεργαζόμαστε περισσότερα, αναπτύσσουμε μεγαλύτερη ανθεκτικότητα, δηλαδή μεγαλύτερη ικανότητα προσαρμογής στα συναισθήματα. Έτσι, δεν είναι ότι έχεις υπερβολικά πολλή ένταση, δεν είναι ότι υπερβάλλεις και δεν αναλαμβάνεις τα πάντα επειδή το θέλεις. Είναι ότι ο εγκέφαλός σου είναι διαφορετικός και κανείς δεν σου το είχε εξηγήσει».

Οιστρογόνα; Μπίνγκο, αυτό είναι! Αν τα οιστρογόνα είναι εν μέρει υπεύθυνα για το ότι τα παίρνουμε όλα πάνω μας, δεν είναι αδιανόητο ότι η περιεμμηνόπαυση μπορεί να είναι μια ευκαιρία για να απαλλαγούμε από τη νοητική φόρτιση. Με μια στάση «Ζήσε ξέγνοιαστα, γιατί η ζωή είναι μικρή!», ας εκμεταλλευτούμε το γεγονός ότι αυτή η φάση μας επιτρέπει να απαλλαγούμε, έστω και προσωρινά, από την υπερβολική απαίτηση να θυμόμαστε τα πάντα, να τα υποστηρίζουμε όλα και να τα προβλέπουμε όλα. Έτσι, είναι δυνατό να επιτύχουμε μια καλύτερη συναισθηματική ισορροπία.

Η επιστήμη μας ανακουφίζει νοητικά και ψυχικά

Η νευροεπιστήμη υποστηρίζει ότι ο εγκέφαλος της γυναίκας αρχίζει να αναπροσαρμόζεται κατά την περιεμμηνόπαυση: μειώνεται η συναισθηματική υπερσύνδεση και αυξάνεται η διαύγεια για να δοθεί προτεραιότητα στα ουσιαστικά. Η Δρ Louann Brizendine, στο έργο της The Upgrade: How the Female Brain Gets Stronger and Better in Midlife and Beyond (2022, Harmony Books) υποστηρίζει ότι ο εγκέφαλος των γυναικών μετά την εμμηνόπαυση «χάνει την υπερβολική εγρήγορση που συνδέεται με τα υψηλά επίπεδα οιστρογόνων που ευνοούν την ενσυναίσθηση, τη συνεχή ανησυχία για τους άλλους ή την συναισθηματική πολυασχολία και κερδίζει συγκέντρωση, ηρεμία και γνωστική αυτονομία». 

Το πρόβλημα είναι ότι, λόγω της κουλτούρας, πολλές γυναίκες συγχέουν την ευθύνη με τη μόνιμη διαθεσιμότητα. Το να λέμε ναι σε όλα δεν είναι ένας έξυπνος τρόπος να κατανοήσουμε τη γενναιοδωρία και συνεπάγεται μια εξάντληση που μπορεί να είναι πολύ επιβλαβής για όλους. Αν θέλουμε να επαναφέρουμε μια καλή διαχείριση του άγχους, πρέπει να παραδεχτούμε τα λάθη μας και να αποδεχτούμε ότι μια καλή διαπραγμάτευση την κατάλληλη στιγμή μπορεί να είναι ο δρόμος προς μια ζωή με λιγότερη νοητική φόρτιση. Στην πράξη, αυτό σημαίνει να ξέρεις να ορίζεις σαφή όρια και να είσαι αποφασιστική.

Η νοητική φόρτιση στο ζευγάρι (με παιδιά)

Το θέμα των οικογενειακών υποχρεώσεων, που περιλαμβάνει τη φροντίδα των γονιών αλλά κυρίως των παιδιών, αξίζει ένα ξεχωριστό κεφάλαιο. Εδώ υπάρχει μόνο ένα μυστικό για να μην συσσωρεύεται η γυναικεία νοητική φόρτιση και αυτό ονομάζεται συνυπευθυνότητα. Δεν πρόκειται για το να δέχεσαι ένα «με τι να σε βοηθήσω;», όσο και αν, μερικές φορές, αυτό είναι μουσική για τα αυτιά σου. Ούτε πρόκειται για το να μοιράζεσαι τις εργασίες κατά 50%. Πρόκειται για το να αισθάνονται και οι δύο γονείς εξίσου υπεύθυνοι για ό,τι πρέπει να γίνει. 

Η Eve Rodsky, συγγραφέας του βιβλίου «Η μέθοδος Fair Play για τις οικιακές εργασίες: Πέτυχε μια δίκαιη κατανομή των εργασιών στο σπίτι» (Zenith, 2021), βιβλίο το οποίο η Reese Whiterspoon το έφερε στη λέσχη ανάγνωσής της πριν ακόμα από την πανδημία, επιμένει σε μια βασική ιδέα: Το να αναθέτεις δουλειές σε άλλους είναι να παραχωρείς την πνευματική ιδιοκτησία μιας εργασίας. Φτάσε σε μια συμφωνία να την αφήσεις στα χέρια κάποιου άλλου και διάγραψέ την από τη νοητική σου λίστα για πάντα. Όχι μόνο να μην ασχοληθείς ξανά με αυτήν, αλλά ούτε καν να την παρακολουθείς. Αυτό να μην είναι πλέον δικό σου πρόβλημα, επειδή έχει αφεθεί στα χέρια ενός άλλου μυαλού που θα το σχεδιάσει, θα το εκτελέσει και θα το επαναλάβει κάθε φορά που είναι απαραίτητο. 

Η συγγραφέας προτείνει στο βιβλίο της ένα πρακτικό σύστημα με κάρτες για την κατανομή της νοητικής φόρτισης του σπιτιού μεταξύ των ζευγαριών. Για αυτό πρέπει να σχεδιαστεί ένα πρωτόκολλο, να γίνει μια καλή διαπραγμάτευση και να εφαρμοστούν συγκεκριμένα εργαλεία που δεν χρειάζεται να είναι συναινετικά. Είναι σημαντικό αυτός που αναλαμβάνει την εργασία να μπορεί να το κάνει με τον δικό του τρόπο. Το να τον παρακολουθείς δεν ανακουφίζει τη γυναικεία νοητική φόρτιση (και το ξέρεις).